Nikita Sergeyeviç Hruşov Kimdir?

0
538

Nikita Hruşov Kimdir [1] 17 Nisan 1894′te Ukrayna ile Rusya arasında sınır olan Kalinovka şehrinde doğdu. Soğuk savaş sırasında Sovyetler birliği için çalıştı. 1953 – 1964 arası Sovyetler Birliği Komünist Partisi birinci sekreterliği yaptı. 1958-1964 arası Sovyetler Birliği Devlet başkanlığı görevini üstlendi. Stalin’in ölümünden 3 yıl sonra Stalin’in politikalarını terk etmeye dayandırdığı Stalin dönemine ait uygulamaları kaldırmak amacıyla Destalinizasyon sürecinin başlattı. Stalingrad şehrinin adının Volgograd olarak değiştirilmesi bu sürece ait basit bir örnektir. Hruşov tuhaf, kaba ve insafsız biriydi. Danışmanı Fedor Burlatsky onu inatçı, dik kafalı, cesur ve maceraperest olarak tanımlıyordu.[2]

20. yy.’da bazı olaylar Hruşov’in kaderini değiştirmişti. Bu olaylardan biri 1917 Şubat’ta Kaganoviç ile tanışmasıydı. Taşkent’te kurulan Sovyet Yönetiminin başındaki Kaganoviç, Hruşov’e destek vererek onu Moskova Akademisine okumaya gönderdi. Orada Stalin’in eşi Nadejda Alliluyeva’nın gözüne girmeyi başardı.[3] Nikita Hruşov 1917 Devriminden önce işçi teşkilatlarında vazife aldı. 1918′de Rusya Komünist (Bolşevik) Partisine üye oldu. Ocak 1919′da politik komiser olarak Kızıl Ordu’da yer aldı[4]. 1922′de Yuzovka’da[5] yeni açılan bir işçi okuluna girerek ortaöğrenimle birlikte parti eğitimi gördü. Okuldaki parti komitesinin sekreterliğine getirildi. 1925′te Yuzovka’daki Petrovski-Mariinsk ilçesinin parti sekreteri oldu. Aktif çalışmaları sebebiyle parti ileri gelenlerinin dikkatini çekti.

1925’te Moskova’da toplanan 14. Parti Kongresine katıldı.[6] 1929′da Moskova’daki Stalin Sanayi Akademisine kabul edilerek metalurji öğrenimi gördü. Parti içindeki çalışmalarına da devam eden Hruşov 1933′te Moskova Bölge Komitesi İkinci Sekreterliğine yükseldi. 1935′te Moskova parti teşkilatının birinci sekreteri oldu. Komünist Partinin 17. Parti Kongresinde, Merkez Komitesinin tam üyeliğine seçildi. Aynı yıl Yüksek Sovyet Prezidyumu yedek üyeliğine getirildi. 1938′de politbüro aday üyesi oldu. Ertesi yıl politbüronun tam üyesi oldu.1943′te Stalin’in politik temsilcisi olarak Stalingrad Kuşatması’nda Sovyet Kuvvetleri’ne komuta etti. 1944′te Ukrayna Meclisinin başkanlığına getirildi. 1946′da meydana gelen büyük kıtlık sırasında, gıda maddelerinin dağıtımında Stalin’in isteği doğrultusunda hareket etmediği için bir müddet gözden düştü.

1949′da Moskova bölgesi parti başkanlığına yeniden getirildi. Aynı zamanda Komünist Parti Merkez Komitesi sekreteri oldu. 1949-53 döneminde diğer parti idarecileri gibi sık sık Stalin’in siyasi oyunlarıyla karşılaştı. “1953’te Stalin öldükten sonra yerine geçebilecek olanların hiçbiri kişisel dikdatörlüklerini kurma yetenek ve gücüne sahip olmadıkları içini önce kolektif liderlik kavramını ortaya atmışlar, ondan sonra da iktidar mücadelesine girişmişlerdir. Bu mücadeleden Hruşov galip çıkmıştır.”[7]

Hruşov ve Stalin 1936
Hruşov ve Stalin 1936

1953′te Stalin’in ölümünden sonra Komünist Partinin birinci sekreterliğine getirildi. 20. yy’ın başında Stalin’i kimseye ciddiye almıyordu, şimdi de Hruşov için aynı durum geçerliydi. Fakat o da Stalin gibi başa geçecekti. Hruşov çok sabır göstererek ve çok ince düşünerek herşeyi zamanında yaparak Partinin başına geçmişti. Ve TK KPSS Genel sekreteri olarak tüm hükümeti tek elde tutmayı başardı.[8]

Parti sekreterliğine gelmesinin ardından Lavrenti Beriya’nın Molotov ve Kaganoviç’le Hruşov’e karşı bir gruplaşma içine girmesi üzernie Hruşov Beriya’yı tehlikeli buldu.[9] Sonuç olarak Beriya idam edildi. Devleti idare eden Başbakan Georgi Malenkov ile bir müddet rekabet etti. 1955′te Malenkov’u başbakanlıktan uzaklaştırarak yerine kendi adayı Nikolay Bulganin’i getirdi.[10]

Mayıs 1955′te ilk dış gezisini Bulganin’le birlikte Yugoslavya’ya yaptı. Daha sonra, Cenevre, Afganistan ve Hindistan’a yaptığı gezilerde dışa dönük ve esnek bir politika izlediğini gösterdi. Şubat 1956′da Moskova’da toplanan 20. Parti Kongresinde; iktidarın tek kişide toplanmasını eleştirerek Stalin’i acımasızlık, hoşgörüsüzlük ve iktidarı kötüye kullanmakla suçladı. Stalin’in yanılmaz lider imajını yıkmaya ve Leninist modele dönmeye yönelik köklü bir Stalincilikten uzaklaşma kampanyası başlattı. Bu süreç ve politika destalinizasyon olarak adlandırıldı ve tarihe geçti. Binlerce siyasi tutukluyu serbest bıraktı. Stalincilikten arınma hareketi Doğu Avrupa’daki sosyalist ülkelerde de önemli gelişmelere yol açtı. Polonya ve Macaristan’da ayaklanmalar meydana geldi.[11]

1953-1956’da Stalin’in verdiği zararları, ölümüne sebep olduğu insanları açıklayarak Stalin’i eleştirdi. Fakat buna karşı çıkanlar da oldu. Fakat Hruşov’e göre, toplum Stalin’in kim olduğunu bilmeliydi. 20. Kongre’de Hruşov’in konuşması salondaki insanların şoka girmesine sebep oldu. Bu kongre’den sonra Hruşov “erime” dönemine girdi. Sansür kalkarak bir çok alanda serbest yayınlar başladı. Stalin döneminde toplama kamplarına giden insanlar buralardan çıkarılarak rehabilitasyona alındı. Stalin soğukları geçmişte kaldı fakat yerine gelen hava da o kadar sıcak değildi. Bu yaptıklarına rağmen Hruşov’e muhalifler çıkmaya başladı. Bunlar Hruşov’i tedirgin etmeye başlamıştı. 1957’de bir darbe girişimi oldu.[12]

Doğu Avrupa’daki bu gerginlikler de Hruşov ‘e karşı muhalefetin güçlenmesine sebep oldu. 1957′de Hruşov ‘in vazifeden uzaklaştırılması gündeme geldi. Hruşov 29 konuda itham edilmekteydi ve bunlar arasında Çin’le olan ilişkileri düzenleyememesi ve Romanya’nın da Moskova’dan uzaklaşmasına sebep olması yer almaktaydı.[13] Prezidyumda yapılan bir oylama aleyhine neticelendiyse de vazifede kalmayı başardı. 1958′de başbakanlığı da üstlendi. 1959′da 21. Parti Kongresinde kapitalist ülkelerle barışçıl bir yarış içinde olmayı teklif etti. ABD’ye yaptığı ziyaret sonrasında Mayıs 1960′ta iki ülke liderinin Paris’te yaptığı zirveye katıldı. 1961′de ABD Başkanı John F. Kennedy’yle Viyana’da yapılan zirve toplantısına katıldı.[14] Bu görüşmeden kısa süre sonra Berlin Duvarı inşa edildi. 1962′de Küba’ya orta menzilli füzeler yerleştirmeye girişti. ABD ile uzlaşılması neticesinde füzeleri kaldırmayı kabul etti. Bu uzlaşma sebebiyle Komünist Çin ile SSCB’nin arası açıldı. Çin lideri Mao Zedong (Tse Tung) tarafından sert bir şekilde tenkid edilen Hruşov ihtiyaç maddelerinin karşılanması yönünde halktan gelen baskıları ve aydınların düşünce hürriyetinin genişletilmesi yönündeki isteklerini dikkate aldı. Ancak idaredeki hakimiyetinin azalacağı endişesiyle rahatsız oldu. Bu sebeple bilim ve fikir adamlarına karşı sert tedbirlere yöneldi. 1958′de Boris Pasternak’ın Nobel Edebiyat Ödülünü almasına izin vermedi.[15] Hruşov dönemi ülkenin sosyal alandaki kırılma noktasıydı. Uzun yıllardan sonra refah seviyesini artırmak için ekonomik düzene müdahale ederek para yardımları yaptı. Günlük çalışmayı yedi saat olarak belirledi, emekli maaşları 400 ruble’ye çekildi ki bu Sovyet standartları için yeterli bir miktardı.[16][17]

Nixon ve Hruşov 1959

Stalin’in ölümüyle baskıcı sosyalist rejimin yumuşaması bekleniyordu fakat Hruşov buna izin vermedi. Bu amaçla Macaristan çıkan isyanı bastırdı. Uluslararası ilişkilerde de ciddi değişimler yaşandı. Stalin’in öldükten sonra bazı ümitler yeşerdi. [18] Dış politikada, hem sosyalist hem kapitalist ülkelerle ilişkilerin genişlemesi için çaba gösteren Hruşov, Sovyet yurttaşlarının turist olarak ülke dışına çıkmasına ilk defa imkân sağladı. Konvansiyonel silahları azaltarak, nükleer füzeleri geliştirme çabaları sebebiyle Sovyet askeri yetkililerinin sert muhalefetine hedef oldu. Uyguladığı tarım politikasında başarısız oldu. Genel olarak baktığımızda Rusya başka Sovyet ülkelerine karşı yumuşamaya başladı. Hruşov zamanında hiçbir toprak kazanımı olmadı.[19] 14 Ekim 1964′te yapılan Merkez Komitesi toplantısında, ileri yaşı ve bozulan sağlığı sebebiyle istifa eden Hruşov parti birinci sekreterliği ve başbakanlık vazifelerinden ayrıldı. Hayatının son yıllarını Moskova’daki evinde sessiz olarak geçirdi. Ekim 1964’te Hruşov’in portreleri Brejnev’in portreleriyle değiştirildi.[20] Hruşov’in düşününden sonraki on yılda Sovyet yaşam standartları endüstriyel programa bağlı olarak gittikçe yükseldi.[21]

Hruşov 11 Eylül 1971′de Moskova’da evinin yakınındaki bir hastanede kalp krizinden öldü. Ölümü halka 48 saat geçtikten sonra haber verildi. Devlet töreni yapılmadan Moskova’da Novodeviçiy Manastırı Mezarlığına gömüldü.[22]

Dipnotlar:

[1] İsminin yazılışında bazı çeşitlilikler mevcuttur. Ben Rusça aslından birebir telaffuz ederek “Hruşov” demeyi tercih ediyorum.

[2] Hope M. Harrison, Driving the Soviets Up the Wall: Soviet-East German Relations, 1953-1961, Princeton University Press, New Jersey 2003, s.57

[3]Arhipov İ.A, İstoria Rassi v Portrateh, C. 2, 1997

[4] Taubman, William, Khrushchev: The Man and His Era,New York, W.W. Norton & Company. Inc., 2003, s. 48, 49

[5] A.g.e, s.30

[6] A.g.e, s.63

[7] Armaoğlu, Fahir 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, Alkım Yayınevi, İstanbul 1983, s.569

[8] Arhipov İ.A, İstoria Rassi v Portrateh, C. 2, 1997

[9] Zubok, Vladislav Martinovich, A failed empire: the Soviet Union in the Cold War from Stalin to Gorbachev, The University of North Carolin Press, Pennsylvania 2007, s.92

[10] Taubman, William, Khrushchev: The Man and His Era,New York, W.W. Norton & Company. Inc., 2003, s. 211-215

[11] Vladislav Martinovich Zubok,Konstantin Pleshakov, Inside the Kremlin’s cold war: from Stalin to Khrushchev, United States America, 1996

[12] Arhipov İ.A, İstoria Rassi v Portrateh, C. 2, 1997

[13] Armaoğlu, Fahir 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, Alkım Yayınevi, İstanbul 1983, s.667

[14] Beschloss, Michael R. The Crisis Years; Kennedy And Khrushchev 1960-1963, Edward Burlingame Books, New York 1991, s.104

[15] Taubman, William, Khrushchev: The Man and His Era,New York, W.W. Norton & Company. Inc., 2003, s.385

[16] Tompson, William J., Khrushchev: A Political Life, St. Martin’s Press 1995, s.278

[17] Taubman, William, Khrushchev: The Man and His Era,New York, W.W. Norton & Company. Inc., 2003, s.623

[18] Arhipov İ.A, İstoria Rassi v Portrateh, C. 2, 1997

[19] Arhipov İ.A, İstoria Rassi v Portrateh, C. 2, 1997

[20] A.g.e

[21] Medvedev, Roy; Medvedev, Zhores , Khrushchev: The Years in Power, W.W. Norton & Company. Inc., 2003

[22] Tompson, William J., Khrushchev: A Political Life, St. Martin’s Press 1995, s.282-283

Kaynakça:

  • Arhipov İ.A, İstoria Rassi v Portrateh, 1997, C. 2 (Rusça)
  • William Taubman, Khrushchev: The Man and His Era,New York, W.W. Norton & Company. Inc., New York, 2003
  • Hope M. Harrison, Driving the Soviets Up the Wall: Soviet-East German Relations 1953-1961, Princeton University Press, New Jersey, 2003
  • Vladislav Martinovich Zubok, A failed empire: the Soviet Union in the Cold War from
  • Stalin to Gorbachev, The University of North Carolin Press, Pennsylvania, 2007
  • Tompson, William J., Khrushchev: A Political Life, St. Martin’s Press, New York, 1995
  • William Taubman; Sergei Khrushchev; Abbott Gleason, Nikita Khrushchev, Yale
  • University Press, London, 2000
  • Kitty Newman, Khrushchev and the Berlin Crisis 1958-1960, Taylor & Francis e-Library, 2006
  • Fahir Armaoğlu,20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, Alkım Yayınevi, İstanbul, 1983
  • Vladislav Zubok, Constantine Pleshakov, Inside the Kremlin’s cold war: from Stalin to
  • Khrushchev, President and Fellows of Harvard College,United States of the America, 1996
  • Geoffrey K. Roberts, The Soviet Union in world politics: coexistence, revolution, and cold war, 1945-1991, Routledge, London, 1999
  • Moshe Lewin, The Soviet Century, Verso, New York, 2005
  • Michael R. Beschloss, The Crisis Years; Kennedy And Khrushchev 1960-1963, Edward Burlingame Books, New York 1991
  • Richard Sakwa, The Rise and Fall of the Soviet Union 1917-1991, Routledge, New York 1999

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here